PHÂN TÍCH RỐI LOẠN TOAN-KIỀM DỰA TRÊN KHÍ MÁU ĐỘNG MẠCH

Thứ tư - 02/12/2015 02:13
 
  1. THÔNG SỐ BÌNH THƯỜNG
  • pH:
+ Thông số này cho biết toàn cảnh của thăng bằng toan kiềm, chỉ định điều trị triệu chứng.
+ Chỉ số bình thường: pH: 7,36- 7,44.
  • PaCO2:
+ Hệ hô hấp, nơi điều hòa PaCO2, có vai trò quan trọng và tức thì điều hòa thăng bằng toan kiềm.
+ Chỉ số bình thường: HCO3: 22- 26mEq/L.
  1. NHÂN BIẾT RỐI LOẠN TOAN KIỀM
 *Kỹ thuật phân tich rối loạn toan kiềm dựa vào phân tích khí máu động mạch
  • BƯỚC 1: Xác định có rối loạn toan- kiềm hay không
  • Nếu cả pH và PCO2 đều trong giới hạn bình thường thì đó là KMĐM bình thường.
  • Nếu chỉ có pH hoặc PCO2 bình thường thì chưa thể kết luận không có rối loạn toan kiềm.
  • BƯỚC 2: Xác định rối loạn toan- kiềm nguyên phát
  • Nếu cả pH và PCO2 đều thay đổi, khi đó xem đến sự thay đổi cùng chiều hay ngược chiều 02 thông số này.
  • Nếu thay đổi cùng chiều (cùng tăng hoặc cùng giảm thì đây là hậu quả rối loạn chuyển hóa).
  • Nếu thay đổi ngược chiều thì đây là hậu quả của rối loạn hô hấp.
  • BƯỚC 3: Xác định rối loạn toan- kiềm hỗn hợp
  • Nếu chỉ pH hoặc PCO2 thay đổi thì đây là rối loạn toan kiềm hỗn hợp.
  • Nếu pH bình thường PCO2 thay đổithì đây thường là rối loạn toan- kiềm hô hấp là nguyên phát
  • Nếu pH thay đổi, PCO2 thay đổi thì đây thường là rối loạn toan- kiềm chuyển hóa là nguyên phát.
  • BƯỚC 4: Đánh giá bù trừ trong rối loạn toan- kiềm chuyển hóa (Xem trong phần toan và kiềm chuyển hóa).
  • BƯỚC 5: Đánh giá cấp, mạn trong rối loạn toan- kiềm hô hấp (Xem trong phần toan và kiềm hô hấp).
  * Dựa vào pH và PaCO2 có thể phân chia rối loạn toan kiềm thành các loại chính sau;
  pH↑ pH pH ↓
PaCO2  ↑ Kiềm chuyển hóa RL toan- kiềm hỗn hợp Toan hô hấp
PaCO2┴ Kiềm chuyển hóa Bình thường Toan chuyển hóa
PaCO2↓ Kiềm hô hấp RL toan- kiềm hỗn hợp Toan chuyển hóa
 
* Từ bảng này có thể đưa ra các nhận định:
  • Khi pH thay đổi cùng chiều với PaCO2 hoặc khi thay đổi pH mà không có thay đổi PaCO2 thì đó là rối loạn chuyển hóa.
  • Khi pH thay đổi ngược chiều với PaCO2 thì đó là một rối loạn hô hấp.
  • Khi pH bình thường mà lai có thay đổi PaCO2 thì đó là rối loạn kiềm hỗn hợp.
  1. RỐI LOẠN THĂNG BẰNG TOAN KIỀM
    1. Nhiễm toan (pH <7,36↓)
      1. Toan hô hấp: (PaCO2  ↑)
  Chẩn đoán
Cho rằng pH bình tường là 7,40 và PaCO2  bình thường là 40mmHg, có thể thiết lập:
Y = ∆pH  ∕∆ PaCO2 pH Bn – pH Bt / PaCO2 Bn - PaCO2 Bt
  • Nếu Y = 0,008 thì đây là toan hô hấp cấp.
  • Nêu Y = 0,003 thì đây là toan hô hấp mạn.
  • Nếu Y = 0,003 – 0,008 thì đây là đợt cấp toan hô hấp mạn.
  • Nếu Y >0,008, có nguyên nhân khác gây toan kèm theo, hay có toan chuyển hóa phối hợp.
  • Nếu Y<0,003,có nguyên nhân nào đó về chuyển hóa cnr trở pH giảm đi theo sự gia tăng PaCO2 hay có kiềm chuyển hóa phối hợp.
    1. Toan chuyển hóa (không có↑PaCO2 )
    Chẩn đoán
  • Có thể dự đoán mức độ giảm PaCO2 để bù trừ cho giảm HCO3- ,theo công thức:
  • X (PaCO2 dự đoán) = 1,5x(HCO3)+8(±2)mEq/L
Như vậy khi đem so sánh X với PaCO2 thực sự của bệnh nhân, thì sẽ có 3 khả năng:
  • Nếu PaCO2= X thì toan chuyển hóa có bù trừ.
  • Nếu PaCO2>X bệnh nhân không thể tăng thông khí lên đúng mức để bù trừ cho tình trạng giảm HCO3 do toan chuyển hóa, hay trong trường hợp này có kèm một nhiễm toan hô hấp phối hợp.
  • Nếu PaCO2<X, cho nên trong trường hợp này nên đọc là một nhiễm kiềm hô hấp phối hợp.
    1. Nhiễm kiềm( >7,44↑)
  3.2.1.Kiềm hô hấp:( PaCO2↓)
        Chẩn đoán
  • Cho răng pH bình thường là 7,4 và PaCO­2 bình thường là 40mmHg, có thể thiết lập:
Y= ∆pH∕ ∆PaCO2= Ph Bn – pH Bt ∕ PaCO2Bn - PaCO2Bt
  • Nếu Y= 0,008 thì đây là kiêm hô hấp cấp.
  • Nếu Y= 0,003 thì đay là kiềm hô hấp mạn.
  • Nếu Y= 0,003 – 0,008 thì đây là đợt cấp của kiềm hô hấp mạn.
  • Nếu >0,008, có một nguyên nhân gây kiềm khác kèm theo, hay có kiềm chuyển hóa phối hợp.
  • Nếu Y<0,003,có nguyên nhân nào đó về chuyển hóa cản trở pH tăng lên đi theo sự sụt giảm PaCO2, hay có toan chuyển hóa phối hợp.
      3.2.2.Kiềm chuyển hóa ( không giảm PaCO2)
 Chẩn đoán
          Có thể dự đoán mức độ giảm PaCO­2 để bù trừ cho giảm HCO3 theo công thức:
X( PaCO2 dự đoán)= 0,7x( HCO3) + 20(±1,5)mEq/L
Như vậy khi đem so sánh X với PaCO2 thực sự của bệnh nhân, thì sẻ có 3 khả năng:
  • Nếu PaCO2= X thì đây là kiềm chuyển hóa có bù trừ.
  • Nếu PaCO2< X, có kèm một nhiễm kiềm hô hấp phối hợp
  • Nếu PaCO2> X, có kèm một nhiễm toan hô hấp phối hợp.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
 Figge j, jabor A, et al. Amino gap and hypoalbomenia. Crit Care Med 1998; 26 (11): 1807- 1810.
 

Nguồn tin: Khoa hồi sức tích cực

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Liên Kết Website
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây